AG Topraklama Ölçümü Nasıl Yapılır?

AG, alçak gerilim demek: anma gerilimi 1000 volt ve altındaki tesisler. Sanayi tesislerinin ve binaların topraklama tesisatlarının büyük bölümü bu kapsamda ve periyodik kontrolde ölçülmesi gereken de bu tesisat.

Ölçüm neyi gösteriyor?

Topraklama direnci, bir arıza akımının toprağa akarken karşılaştığı direnci gösteriyor. Direnç yüksekse arıza akımı beklenen yolu bulamıyor ve koruma cihazı açması gereken sürede açmıyor. Yani ölçümün amacı bir sayı üretmek değil, koruma sisteminin çalışacağını göstermek.

Üç ölçüm yöntemi

Üç uçlu düşen potansiyel yöntemi

Referans yöntem. Topraklama iletkeni tesisten ayrılıyor, cihazın iki yardımcı kazığı belirli aralıklarla toprağa çakılıyor ve direnç ölçülüyor. En doğru sonucu veriyor çünkü paralel topraklama yollarının etkisi dışarıda kalıyor.

Sınırı pratik: topraklamanın ayrılabilmesi gerekiyor ve yardımcı kazıklar için yeterli açık alan bulunmalı. Şehir içi tesislerde ikisi de çoğu zaman mümkün olmuyor.

Kelepçeli (clamp) ölçüm

Topraklama iletkenini ayırmadan, akım kelepçesiyle yapılan ölçüm. Sahada en pratik yöntem ve tesisi durdurmuyor. Ancak ölçtüğü şey, o iletkenin gördüğü eşdeğer direnç: tesiste paralel topraklama yolları varsa ölçülen değer gerçek direncin altında çıkıyor.

Bu, yöntemi geçersiz kılmıyor ama raporda hangi yöntemle ölçüldüğünün yazılmasını zorunlu kılıyor. Aynı tesiste iki yöntemle alınan iki farklı değer, yöntem yazılmadığında birbiriyle çelişkili görünüyor.

Çevrim empedansı ölçümü

Sıkça karıştırılan nokta: çevrim empedansı ölçümü topraklama direnci ölçümünün yerine geçmiyor. Çevrim empedansı, faz–koruma iletkeni devresinin toplam empedansını ölçüyor ve koruma cihazının açma koşulunu doğruluyor. İkisi farklı sorulara cevap veriyor ve raporda ayrı satırlarda yer alıyor.

Cihaz ve kalibrasyon

Ölçüm cihazının kalibrasyonu ölçüm tarihinde geçerli olmalı ve bu bilgi rapora yazılmalı. Sahada düşme, darbe ya da olağandışı bir okuma sonrası ara doğrulama gerekiyor; kalibrasyon ile ara doğrulamanın farkı kalibrasyon ve ara doğrulama farkı rehberinde açıklanıyor.

Ölçülen değer uygun mu?

Uygunluk ölçütü tesisin türüne ve koruma düzenine göre değişiyor; tek bir "şu kadar ohm" cevabı yok. Sınır değerler ve hangi tesiste hangisinin geçerli olduğu topraklama ölçümünde sınır değerler rehberinde tablo hâlinde.

Rapora yazılacaklar

• Ölçüm yöntemi (üç uçlu, kelepçeli, çevrim empedansı).
• Ölçüm noktası — hangi baradan, hangi iletkenden ölçüldüğü.
• Ölçülen değer ve karşılaştırıldığı sınır değer.
• Cihaz bilgisi ve kalibrasyon geçerlilik tarihi.
• Ölçüm tarihindeki hava durumu ve zemin nemi — toprak direnci mevsime göre belirgin biçimde değişiyor.

Son madde çoğu raporda eksik. Kurak dönemde ölçülen bir değer, yağışlı dönemde ölçülenden belirgin biçimde yüksek çıkıyor; kayıt olmadığında iki yılın raporları birbiriyle karşılaştırılamıyor. Bu ölçümlerin raporda nasıl düzenleneceği elektrik iç tesisat raporu rehberinde.