Periyodik Kontrol Periyotları Nasıl Belirlenir?
"Bu ekipman yılda bir mi kontrol edilir, altı ayda bir mi?" sorusunun tek bir cevabı yoktur; cevap birden fazla kaynağın birlikte okunmasıyla çıkar. Yanlış periyot iki yönlü zarar üretir: fazla sık kontrol gereksiz maliyet, seyrek kontrol ise uygunsuzluk ve sorumluluk doğurur.
- Başlangıç EK-III'tür, ama standart ya da imalatçı talimatı daha sık kontrol öngörüyorsa o uygulanır.
- Birden fazla kaynak varsa en kısa periyot geçerlidir.
- Periyot, önceki kontrolün yapıldığı tarihten itibaren sayılır — rapor tarihinden değil.
- Yaklaşan kontrol tarihi bir risk olduğu kadar kaçan bir iş fırsatıdır.
Birincil kaynak: EK-III
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin EK-III bölümü, hangi iş ekipmanlarının periyodik kontrole tabi olduğunu ve kontrol aralıklarını düzenler. Başlangıç noktası her zaman burasıdır.
EK-III'ün genel yaklaşımı şudur: ilgili standartlarda aksi belirtilmedikçe kontroller yılda bir kez yapılır. Bazı ekipman grupları için ise farklı aralıklar ve özel şartlar tanımlanmıştır. "Standartlarda aksi belirtilmedikçe" ifadesi burada anahtardır — yönetmelik kendisini tek kaynak ilan etmez, standartlara yol verir.
Standartlar periyodu daraltabilir
İlgili TS/EN standardı daha sık kontrol öngörüyorsa standart esas alınır. Örneğin kaldırma ekipmanlarında kullanım yoğunluğuna ve sınıfına bağlı olarak standartlar daha kısa aralıklar tanımlayabilir.
Bu yüzden periyodu ekipman tipine göre değil, ekipmanın kendisine göre belirlemek gerekir. Aynı marka ve modelde iki kren, biri günde iki vardiya ağır yükte çalışıyor diğeri ayda birkaç kez kullanılıyorsa, ikisi farklı kullanım sınıfına girer ve farklı periyotlara tabi olabilir.
Pratikte bu, ekipman envanterinde yalnızca tipin değil kullanım koşullarının da kayıtlı olmasını gerektirir. Periyodu belirleyen bilgi envanterde yoksa, periyot da doğru belirlenemez.
İmalatçı talimatı ve risk değerlendirmesi
İmalatçının bakım ve kontrol talimatı standartlardan daha sık kontrol öngörüyorsa dikkate alınmalıdır. Ayrıca işyerinin risk değerlendirmesi, ağır çalışma koşulları nedeniyle periyodun kısaltılmasını gerektirebilir: aşındırıcı ortam, yüksek sıcaklık, sürekli titreşim, açık havada çalışma gibi etkenler ekipmanın yıpranma hızını değiştirir.
Kural basittir ve tek cümleyle özetlenir: birden fazla kaynak varsa en kısa periyot uygulanır. Periyodu uzatan değil, kısaltan kaynak belirleyicidir. Bir kaynak yıllık, diğeri altı aylık diyorsa altı aylık geçerlidir.
Periyodun başladığı tarih
Bir diğer sık hata, periyodun hangi tarihten itibaren sayılacağıdır. Bir sonraki kontrolün tarihi, önceki kontrolün yapıldığı tarihe göre hesaplanır — raporun düzenlendiği ya da müşteriye teslim edildiği tarihe göre değil.
Aradaki fark küçük görünür ama birikir. Rapor her seferinde kontrolden iki hafta sonra düzenleniyorsa ve periyot rapor tarihinden sayılıyorsa, birkaç yıl içinde kontroller aylarca gecikmiş olur.
Ayrıca ekipmanda büyük onarım, yer değişikliği, kaza veya uzun süreli duruş sonrası, periyot beklenmeksizin kontrol gerekebilir. Bu olaylar ekipman kartına işlenmezse tetikleme de olmaz.
Periyot takibinin operasyonel yükü
Periyot takibini elle yapmak, ekipman sayısı arttıkça sürdürülemez hâle gelir. Yüz müşterinin toplam birkaç bin ekipmanı olduğunda, hangi ekipmanın ne zaman kontrol edileceğini tabloyla izlemek er ya da geç aksar.
Aksadığında iki şey birden kaybedilir: müşteri uygunsuz duruma düşer ve kuruluş zaten kazanacağı işi kaçırır. Yaklaşan kontrol tarihi aslında bir risk değil, bir satış fırsatıdır — önceden görülürse randevu planlanır, görülmezse müşteri başka kuruluşu arar.
- Her ekipmanın kendi periyodu ayrı kaydedilmeli, tip bazında varsayılmamalı
- Periyot önceki kontrolün yapıldığı tarihten sayılmalı
- Yaklaşan tarihler haftalar öncesinden hatırlatılmalı
- Kaza, onarım ve yer değişikliği periyot dışı kontrol tetiklemeli
- Geciken kontroller ayrı bir listede görünür kalmalı
Kaynak İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III)
Yayımlayan Mevzuat rehberlerini kimin hazırladığını görün
Bu gereklilikleri karşılayan hazır şablonlar
Yukarıda anlatılan kayıtlar Düzlem'de kurulu gelen şablonlarla üretiliyor. Şablonlar mevzuat değiştiğinde güncelleniyor; kurumsal formatınız korunuyor.
Bu şablonların ürettiği örnek raporlara bakın ya da kendi kurumsal formatınızla görün.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş ya da teknik karar yerine geçmez. Mevzuat ve standart sürümleri değişebilir — uygulamadan önce yürürlükteki metinleri ve kuruluşunuzun akreditasyon kapsamını esas alın.
