Tezgâh Periyodik Kontrolü: Hangi Standart, Neye Bakılır?
Tezgâh periyodik kontrolü yılda bir yapılır; EK-III Tablo-4'te hepsinde azami aralık 1 yıldır, standart ise tezgâh tipine göre değişir. Diyelim ki bir sac atölyesinde yıllık kontrol günü. Kontrolü yapan kişi sırayla hidrolik abkantın, giyotin makasın, tornanın ve bir dik işleme merkezinin başına geçiyor. EK-III Tablo-4 bu dört tezgâh için dört ayrı standart gösteriyor ve rapor, kontrolün hangi standarda göre yapıldığını yazmak zorunda.
- EK-III Tablo-4 tezgâhları 15 satırda sayar; hepsinde azami aralık 1 yıldır.
- Ayrım standartta: hidrolik pres, hidrolik abkant ve giyotin makas ayrı standartlara bağlanır.
- Tablo-4 dışındaki tezgâhlar için standart eşlemesi yönetmelik metninden doğrulanmalıdır.
- Sahada bakılan maddeler (kapı kilidi, koruyucu, devir, mengene vb.) form notudur, yönetmelik hükmü değildir.
Tablo-4'te on beş satır var ve hepsinde azami kontrol aralığı 1 yıl. Fark standartta: her satır başka bir TS ya da TS EN standardına bağlanıyor. Aşağıdaki satırlar sitedeki periyot tablosu rehberinden alındı; o rehber tabloyu yönetmeliğin 23.12.2025 değişikliğiyle yenilenen metninden okuduğunu belirtiyor. Standart adları yazıldığı gibi bırakıldı.
Tablo-4 satırları
Presler
- Mekanik presler: TS EN ISO 16092-1
- Hidrolik presler: TS EN ISO 16092-3
- Pnömatik presler: TS EN 16092-1, TS EN 16092-4
Kesme ve bükme
- Hidrolik abkant presler: TS EN 12622+A1
- Giyotin makaslar: TS EN 13985+A1
Talaşlı imalat, taşlama, delme, metal testere
- Torna tezgâhları: TS EN ISO 23125
- Freze tezgâhları, işleme merkezleri, transfer tipi ve özel amaçlı tezgâhlar: üçü de TS EN 16090-1
- Hareketsiz taşlama makineleri: TS EN ISO 16089
- Delme makinaları: TS EN 12717+A1
- Soğuk metal testereleri: TS EN ISO 16093
Ağaç ve gıda işleme
- Ağaç işleme tezgâhları: TS EN 847-3
- Şerit testere (ağaç işleme): TS EN 1807-2
- Şerit testere (gıda işleme): TS EN 12268
Tezgâhı doğru satıra yerleştirmek
En sık karışan çift hidrolik pres ile hidrolik abkant. Tabloda iki ayrı satırları var: hidrolik preslerde TS EN ISO 16092-3, hidrolik abkant preslerde TS EN 12622+A1. Atölyede ikisine de "pres" denmesi, aynı standarda göre kontrol edilecekleri anlamına gelmiyor.
Torna ayrı bir satır (TS EN ISO 23125); freze, işleme merkezi ve transfer tezgâhı ise aynı standardı paylaşıyor. Testerelerde de üç ayrı satır var: soğuk metal, ağaç şerit ve gıda şerit.
Enjeksiyon makinesi, lazer kesim ya da mekanik abkant gibi tezgâhlar bu on beş satırda adıyla geçmiyor. Onlar için hangi hükmün geçerli olduğunu burada doğrulayamadık ve standart önermiyoruz; yönetmeliğin kendi metnine bakın.
Periyot rehberi, raporun hangi standarda göre kontrol edildiğini yazması gerektiğini belirtiyor. Pratik öneri, mevzuat hükmü değil: raporu alınca tezgâhın cinsini ve rapordaki standart adını tabloyla karşılaştırın. Hidrolik abkantın raporunda hidrolik pres standardı yazıyorsa, bunu rapor sahibine sorun.
Sahada bakılan noktalar
Bu bölümdeki maddeler yönetmelikten ya da standarttan alınmadı; sitedeki tezgâh kontrol formlarına eklenmiş notlardan derlendi. Bunlar yönetmelik hükmü değil, sahada kontrol formunda yer alan maddelerdir. Tezgâh tipine göre değişiyorlar; altı örnek:
Giyotin makas
Koruma iki el kumandaya dayandığı için önce eşzamanlılık denenir: iki butona birlikte basılmadan hareket başlamamalı. Butonlardan birinin bantla, telle ya da takozla sabitlenip sabitlenmediğine gözle bakılır. Arka bölgedeki parmaklık ya da ışık perdesi ile bıçağın durma mesafesi de listede; perde bu mesafeye göre yerleştirilmiş olmalı.
Abkant
Ön bölgedeki ışık perdesi ya da lazer koruma denenir; devre dışı bırakılabiliyorsa hangi işte ve nasıl bırakıldığı sorulur. Ayak pedalı bırakılınca hareket durmalı. Sac bükülürken yukarı döndüğü için bu yolda engel olmaması ve operatörün yolun dışında durması da değerlendirilir.
Taşlama
İlk iş, taşın üzerinde yazan izin verilen devri tezgâhın devriyle karşılaştırmak; taşınki düşükse o taş o tezgâhta kullanılmaz. Flanş çapı, kâğıt contaların varlığı, tınlatma ile çatlak aranması ve koruyucu kapağın konumu da incelenir.
Ağaç işleme testeresi
Yarma bıçağı ya da geri tepme önleyici tırnaklar bulunmalı ve testere çapına uygun olmalı. Üst koruyucu kesim yüksekliğine göre ayarlanabilmeli ve serbestçe inmeli; itici çubuk gibi yardımcı aparat tezgâhın yanında durmalı. Frenli modellerde durma süresi ölçülür.
CNC işleme merkezi
Kapı kilidi iki yönde ayrı ayrı denenir: kapı açıkken çevrim başlamaz, çevrim sürerken de kapı açılmaz. Kilidin köprülenip köprülenmediği fiziksel olarak incelenir. Gözetleme camının bütünlüğü ve takım değiştirici bölgesine erişimin korunması da aynı listede.
Delme makinesi
İş parçası mengene ya da bağlama aparatıyla sabitlenmiş olmalı, elle tutularak delinmemeli. Mandren anahtarının takılı bırakılmadığı, mandren koruyucusunun ve kayış-kasnak kapağının yerinde olduğu görülür. Acil durdurmanın operatörün durduğu yerden erişilebilir olması da değerlendirilir.
Bu altı tezgâhın form örnekleri: giyotin makas, abkant (bükme), taşlama, testere, CNC dik işleme ve delme makinesi.
Raporun kendisi
Raporun taşıması gereken bilgiler asgari bilgiler sayfasında, kontrolü kimlerin yapabileceği kimler yapabilir sayfasında, EKİPNET kayıt numarası şartı EKİPNET sayfasında, imza konusu ise imza rehberinde; burada tekrarlanmadı. Raporu elinize aldığınızda neye bakacağınız için: raporu teslim alınca işverenin bakacağı şeyler.
Kaynak İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III)
Yayımlayan Mevzuat rehberlerini kimin hazırladığını görün
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş ya da teknik karar yerine geçmez. Mevzuat ve standart sürümleri değişebilir — uygulamadan önce yürürlükteki metinleri ve kuruluşunuzun akreditasyon kapsamını esas alın.
