Jeneratör Periyodik Kontrolü: Kapsam, Periyot ve Rapor
Jeneratör periyodik kontrolü EK-III Tablo-3'e göre TS ISO 8528 serisine dayanır; standartta süre yoksa aralık 1 yıldır. Jeneratör, tek bir ekipman gibi görünse de periyodik kontrolde iki ayrı alanı birden ilgilendiriyor: elektrik tarafında topraklama, koruma ve pano bağlantıları; mekanik tarafında motor, yakıt hattı ve egzoz sistemi. Kontrol, iki taraftan yalnızca biri bakılırsa eksik kalır.
- Jeneratör kontrolü elektrik ve mekanik tarafı birlikte kapsar.
- Yük altında çalışma testi yapılmadan yapılan kontrol eksiktir.
- EK-III'te jeneratör satırı yalnızca TS ISO 8528 serisini anar; standartta süre yoksa aralık 1 yıldır.
- Devreye girme süresi kontrol formunda yer alan bir maddedir; EK-III'ün aradığı bir ölçüt değildir.
- Yakıt deposunun ayrı ekipman sayılıp sayılmayacağı tesisin durumuna göre değişir.
Jeneratör periyodik kontrolünde kontrol yalnızca elektrik tarafında kalabiliyor. Pano bağlantıları ölçülüyor, topraklama direnci alınıyor, rapor kapanıyor — oysa jeneratörün bir yanma motoru, bir yakıt sistemi ve bir egzoz hattı var ve bunların hepsi işletmede risk taşıyor.
Kontrol neyi kapsıyor?
Kapsamı üç başlıkta toplamak, hem kontrolü yapan hem raporu okuyan için işi kolaylaştırıyor.
| Alan | Bakılan |
|---|---|
| Elektrik | Topraklama sürekliliği ve direnci, pano bağlantı sıkılıkları, koruma cihazları, kablo yalıtımı, etiketleme |
| Mekanik | Motor kaçakları, kayış gerginliği, soğutma sistemi, titreşim takozları, egzoz hattı bütünlüğü |
| İşletme (kontrol formu maddeleri) | Otomatik devreye girme süresi, yük altında çalışma, akü durumu, yakıt seviyesi ve depo bütünlüğü |
Yük altında çalıştırılmayan jeneratör kontrol edilmiş sayılır mı?
Sayılmaz. Boşta çalışan bir jeneratör, marş sisteminin ve motorun çalıştığını gösterir; devreye girme süresini, yük altındaki gerilim ve frekans kararlılığını, soğutma sisteminin gerçek yük altındaki davranışını göstermez. Periyodik kontrolün amacı ekipmanın ihtiyaç anında çalışacağını göstermek olduğuna göre, testin de o koşulu taklit etmesi gerekiyor.
Yük testi yapılamıyorsa — işletme kesintiye izin vermiyorsa — bu durum raporda gerekçesiyle belirtilir. Yapılmamış bir testi yapılmış göstermek ise rapora yanlış bilgi yazmak demek; bu ciddi bir sorun ve raporun güvenilirliğini yok eder.
Otomatik devreye girme süresi
Şebeke kesildiğinde jeneratörün devreye girmesi için geçen süre, kontrol formlarında sık yer alan bir maddedir. Bu, EK-III'ten gelen bir ölçüt değil, kontrol formunda yer alan bir madde; bu yüzden mevzuat hükmü gibi okunmamalı. Form bu süreyi soruyorsa sayı olarak yazılması "uygun" işaretlemekten daha izlenebilir olur; kabul edilebilir süre ise tesisin kendi gereksinimine göre belirlenir.
Yakıt deposu ayrı bir kontrol konusu mu?
Bu, tesisin durumuna göre değişir. Yakıt deposunun ayrı bir ekipman sayılıp sayılmayacağı o tesisteki kuruluma bağlı. EK-III'teki jeneratör satırı yalnızca TS ISO 8528 serisini anıyor; yakıt deposuna ilişkin ayrı bir hüküm içermiyor. Tesiste ayrı bir tank varsa onun EK-III'te karşılığı olup olmadığına, ilgili satırlara bakılarak karar verilmeli.
Periyot ne kadar?
EK-III Tablo-3'te jeneratör satırı "standartlarda süre yoksa 1 yıl" biçiminde yazılı ve ölçüt olarak TS ISO 8528 serisini gösteriyor. Standart bir süre veriyorsa o geçerli, vermiyorsa azami aralık 1 yıl. Aralıklar periyot tablosunda listeli. İmalatçı talimatı ya da risk değerlendirmesi daha kısa bir periyot gerektiriyorsa kısa olan uygulanır. Periyodun nasıl belirlendiği, hangi kaynağın hangi durumda öncelik aldığı periyot belirleme rehberinde ayrıntılı olarak ele alınıyor.
Periyodik kontrol ile bakımın karıştırılması jeneratörde de karşımıza çıkıyor: jeneratörün aylık çalıştırma kaydı bir bakım faaliyetidir ve periyodik kontrol raporunun yerine geçmez. Ayrım bakım formu ile periyodik kontrol formu farkı rehberinde.
Kontrolü kim yapar?
Periyodik kontrolü yapan kişinin mevzuatta tanımlı meslek grubundan olması gerekiyor; ayrıca 23.12.2025 değişikliğiyle kontrolü yapacak kişinin İSG-KATİP içindeki EKİPNET modülüne kayıtlı olması ve raporda EKİPNET kayıt numarasının bulunması isteniyor. Jeneratör için hangi meslek grubunun yetkili olduğu burada ayrıca belirtilmiyor; bu bilgiyi periyodik kontrolü kimler yapabilir rehberinden ve yönetmelik metninden doğrulayın.
Rapora yazılması gerekenler
Jeneratör raporunda, genel asgari bilgilere ek olarak şu bilgilerin bulunması işi kolaylaştırır (bunlar kontrol formundaki maddelerdir, EK-III'ten gelen bir zorunluluk değildir): motor ve alternatör bilgileri (marka, model, güç), form soruyorsa ölçülen devreye girme süresi ve yük testinin yapılıp yapılmadığı. Her periyodik kontrol raporunda bulunması gereken asgari bilgiler raporda bulunması gereken asgari bilgiler rehberinde listeli.
Kaynak İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III)
Yayımlayan Mevzuat rehberlerini kimin hazırladığını görün
Bu gereklilikleri karşılayan hazır şablonlar
Yukarıda anlatılan kayıtlar Düzlem'de kurulu gelen şablonlarla üretiliyor. Şablonlar mevzuat değiştiğinde güncelleniyor; kurumsal formatınız korunuyor.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş ya da teknik karar yerine geçmez. Mevzuat ve standart sürümleri değişebilir — uygulamadan önce yürürlükteki metinleri ve kuruluşunuzun akreditasyon kapsamını esas alın.
