Havalandırma ve Klima Tesisatı Periyodik Kontrolü: Ölçüt, Periyot ve Debi Ölçümü
Havalandırma ve klima tesisatı EK-III Tablo-3'e göre yılda bir kontrol edilir ve ölçüt olarak standart yerine tesisatın projesi esas alınır. Bu yüzden kontrolün ilk sorusu "tesisat çalışıyor mu" değil, "projede öngörülen değerleri sağlıyor mu" oluyor — ve projesi elde olmayan bir tesisatta bu soru cevapsız kalıyor.
- Havalandırma ve klima tesisatının periyodik kontrol aralığı EK-III'e göre 1 yıldır.
- Kontrol, tesisatın projesinde belirtilen kriterlere uygunluğu belirlemek için yapılır.
- Ölçülen hava hızı ve kanal kesitinden hesaplanan debi, proje ya da etiket debisiyle karşılaştırılır.
- Fan, kayış-kasnak, koruyucu, filtre ve damperler gözle ve fonksiyonel olarak kontrol edilir.
- Duman tahliye ve basınçlandırma sistemleri yangın tesisatı kapsamında ayrıca kontrol edilir.
Havalandırma tesisatı çoğu işletmede "arıza vermediği sürece" bakılmayan bir sistem. Periyodik kontrol ise tam tersini soruyor: arıza yokken bile tesisat, tasarlandığı havayı taşıyor mu? Fanı dönen ama debisi projenin yarısına düşmüş bir tesisat, gözle bakıldığında sorunsuz görünür.
EK-III ne diyor?
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'ün tesisatlar tablosunda bu satır şöyle yer alıyor:
| Ekipman | Periyot | Kontrol kriteri |
|---|---|---|
| Havalandırma ve klima tesisatı | 1 Yıl | “Projede belirtilen kriterlere uygun olup olmadığının belirlenmesine yönelik olarak yapılır.” |
İki ayrıntı dikkat çekiyor. Birincisi, tablodaki pek çok satırda bulunan “standartlarda süre belirtilmemişse” kaydı bu satırda yok: periyot doğrudan bir yıl. İkincisi, ölçüt bir standart değil tesisatın kendi projesi. Kontrolü yapan kişi, ölçtüğü değeri kıyaslayacağı referansı projeden alıyor.
Bütün ekipmanların güncel periyotları ve dayandıkları standartlar periyot tablosunda bir arada.
Projesi olmayan tesisat nasıl kontrol edilir?
Eski binalarda ve sonradan eklenen sistemlerde en sık karşılaşılan durum bu. Ölçüt proje olduğuna göre, projenin bulunmaması kontrolün kendisini değil değerlendirmesini eksik bırakıyor: ölçüm yapılabilir, ama "uygun" kararı neye göre verildiği belirsiz kalır.
Pratikte izlenen yol, cihaz etiketindeki beyan debisinin referans alınması ve projenin bulunmadığının rapora açıkça yazılması. Referansın proje değil etiket olduğu raporda görünmüyorsa, rapor okuyana olduğundan daha güçlü bir güvence veriyor demektir.
Debi ölçümü: raporun sayısal çekirdeği
Havalandırma raporunun en önemli satırı, her cihaz için hesaplanan debi. Hesap basit: ölçüm noktasındaki kanal kesit alanı ile ölçülen hava hızı çarpılarak saatlik debi bulunuyor ve proje ya da etiket debisiyle yan yana yazılıyor. Sonuç sütunu bu iki değerin karşılaştırmasından çıkıyor.
Düzlem'deki şablonun test değerleri tablosu her cihaz için şu alanları taşıyor:
- İşletmedeki yeri, marka, seri no ve imal yılı
- Güç (kW)
- Kesit alanı (m²) ve ölçülen hız
- Hesaplanan debi (m³/h)
- Etiket / proje debisi (m³/h)
- Sonuç
Hız ölçümünde kullanılan anemometrenin kalibrasyon bilgisi de rapora giriyor; ölçüm cihazı izlenebilir değilse hesaplanan debi de izlenebilir değildir. Kalibrasyon ile ara doğrulamanın farkı bu rehberde.
Gözle ve fonksiyonel kontroller
Debinin yanında tesisatın mekanik güvenliği kontrol ediliyor. Kütüphanedeki şablonun muayene kriterleri 15 madde; başlıcaları:
| Alan | Bakılan |
|---|---|
| Proje ve işaretleme | Projeye uygunluk, bilgi etiketi ve uyarı işaretleri |
| Hava yolu | Giriş ve çıkışta hava akımına engel olan unsur, filtreler, damperler, dağıtıcılar, parmaklıklar, davlumbaz |
| Hareketli parçalar | Fan yapısı, motor mili ve kayış bağlantısı, kayış–kasnak kusurları, tahrik mekanizması |
| Koruma | Dönen parçalara karşı sabit, hareketli ve ara kilitlemeli koruyucular |
| Yapı | Cihazın dış yapısal bütünlüğü, cihaz ve kanal izolasyonunun durumu |
Formun bölümleri ve örnek maddeleri havalandırma tesisatı kontrol formu örneğinde; tamamı Düzlem'de kurulu şablonda.
Duman tahliye ve mutfak davlumbazı ayrı satırlar
Havalandırma ile karışan iki sistem EK-III'te başka satırlarda duruyor. Duman tahliye ve merdiven basınçlandırma sistemleri yangın güvenliğinin parçası olarak kontrol ediliyor; yangın tesisatı rehberinde ele alındı. Mutfak davlumbazının söndürme sistemi de yangın söndürme sistemleri satırına giriyor. Aynı davlumbaz, havalandırma raporunda hava yolu olarak, söndürme raporunda söndürme sistemi olarak iki kez görünebilir — iki rapor birbirinin yerine geçmiyor.
Rapor pratiği
Bir tesiste çok sayıda klima santrali ve aspiratör bulunduğunda rapor, cihaz başına bir satır taşıyan uzun bir tabloya dönüşüyor. Kâğıt formda riskli adım, debi hesabının sahada değil ofiste yapılması: ölçülen hız ile kesit ayrı notlardan eşleştirildiğinde bir cihazın hızı başka bir cihazın kesitiyle çarpılabiliyor. Ölçüm değerleri sahada, cihazın başında forma girildiğinde bu aktarma adımı ortadan kalkıyor; saha girişinin rapora nasıl dönüştüğü periyodik kontrol yazılımının saha akışında anlatılıyor.
Her raporda bulunması gereken genel bilgiler için raporda bulunması gereken asgari bilgiler rehberine bakabilirsiniz.
Kaynak İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III)
Yayımlayan Mevzuat rehberlerini kimin hazırladığını görün
Bu gereklilikleri karşılayan hazır şablonlar
Yukarıda anlatılan kayıtlar Düzlem'de kurulu gelen şablonlarla üretiliyor. Şablonlar mevzuat değiştiğinde güncelleniyor; kurumsal formatınız korunuyor.
Bu şablonların ürettiği örnek raporlara bakın ya da kendi kurumsal formatınızla görün.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş ya da teknik karar yerine geçmez. Mevzuat ve standart sürümleri değişebilir — uygulamadan önce yürürlükteki metinleri ve kuruluşunuzun akreditasyon kapsamını esas alın.
